Prof. dr hab.
Michał Sachanbiński

Profesor M. Sachanbiński jest członkiem wielu komitetów i towarzystw naukowych m.in. Komitetu Nauk Mineralogicznych PAN, przewodniczącym Komitetu Nauk o Ziemi Oddziału Wrocławskiego PAN, członkiem założycielem Polskiego Towarzystwa Mineralogicznego i Polskiego Towarzystwa Gemmologicznego

Michał Sachanbiński - mineralog i gemmolog

Prof. dr hab. Michał Sachanbiński urodził się 20 stycznia 1934r. w Szpitówce k. Żytomierza. Od 1956r. jest związany z Wrocławiem, gdzie w 1962r. ukończył geologię na Wydziale Nauk Przyrodniczych Uniwersytetu Wrocławskiego. Pracę zawodową rozpoczął w 1963r. w Zakładzie Mineralogii i Petrografii UWr. Przechodząc wszystkie szczeble drabiny akademickiej od pracownika laboratoryjnego do profesora zwyczajnego.

Profesor M. Sachanbiński jest członkiem wielu komitetów i towarzystw naukowych m.in. Komitetu Nauk Mineralogicznych PAN, przewodniczącym Komitetu Nauk o Ziemi Oddziału Wrocławskiego PAN, członkiem założycielem Polskiego Towarzystwa Mineralogicznego i Polskiego Towarzystwa Gemmologicznego, w którym od chwili jego utworzenia do 2010r. sprawował funkcję wiceprezesa. Od 1972 do 2007r. reprezentował Polskę w Komisji Muzeów i Komisji Gemmologii w Międzynarodowej Asocjacji Mineralogicznej IMA. Profesor M. Sachanbiński, wspólnie z dr. M. Witkiewiczowi, zorganizował w Instytucie Nauk Geologicznych UWr. Muzeum, którego do 2009r. był kierownikiem. Od 1975r. jest członkiem Rady Naukowej Muzeum Ziemi PAN. Wielką zasługą Profesora jest utworzenie pierwszego w Polsce Zakładu Gemmologii.

Jest współorganizatorem i rektorem Szkoły Wyższej Rzemiosł Artystycznych i Zarządzania we Wrocławiu, w której utworzono specjalność „Jubilerstwo i rzeczoznawstwo kamieni szlachetnych”.

~

Dorobek naukowy Profesora określają 132 publikacje specjalistyczne i 51 prac popularno- naukowych, wśród których daje się wyróżnić kilka kierunków prowadzonych indywidualnie przez Profesora lub w zespołach (wymienię kilka nazwisk współpracowników: J. Janeczek, A. Micyk, M.O. Jędrysik, M. Suszkiewicz, J. Chojcan, K. Łobos, T. Pawlik oraz często współpracujący: J. Płatonow, F. Czechowski i inni).

1) w zakresie mineralogii: opisanie mineralizacji apatytowej w Górach Sowich; opisanie po raz pierwszy wspólnie z J. Janeczkiem wystąpienia stilpnomelanu w pegmatytach magmowych; dokumentacja złoża talku i wermikulitu w Wirach; wyjaśnienie genezy złóż magnezytu na Dolnym Śląsku; odkrycie platyny rodzimej i in. Platynowców w masywie serpentynitowym Szklar; rozpoznanie wystąpień thulitu i inne. Zasługą profesora było też udowodnienie szkodliwości dla środowiska eksploatacji i przeróbki serpentynitów.

2) w zakresie geochemii: wniósł On znaczny wkład w poznanie geochemii skał magmowych i wylewnych Dolnego Śląska; problematyce tej poświęcił kilka prac, w tym opracowanie monograficzne „Granity obszaru przedsudeckiego w świetle badań geochemicznych”; opracował i przedstawił przesłanki i oznaki występowania złóż polimetalicznych w skałach krystalicznych tego regionu opisane w specjalnej publikacji zamieszczonej w monografii pt. „Stan rozpoznania strukturalnego i poszukiwań złóż rud”.

Jest współautorem zastosowań spektralnej mikroanalizy ze wzbudzeniem laserowym w naukach geologicznych i konstrukcji urządzenia do fotoneutronowej analizy berylu a także metody pomiaru mikroporowatości minerałów; za pionierską należy uznać prace z zakresu zastosowania anihilacji pozytonów w badaniu minerałów.

~

3) w zakresie gemmologii: od początku swojej działalności idzie śladami swego Mistrza, prof. K. Maślankiewicza zajmując się mineralogią kamieni szlachetnych i ozdobnych. Pierwsze wyniki badań dotyczące kamieni przedstawiał na posiedzeniach naukowych Polskiego Towarzystwa Mineralogicznego i Polskiego Towarzystwa Nauk o Ziemi, w ramach którego utworzył Ogólnopolską Sekcję Gemmologii. W ten sposób zainicjował w kraju ruch zbieractwa minerałów, organizując we Wrocławiu w 1964r. pierwszą w Polsce Giełdę Minerałów. W latach 70- tych prowadził zajęcia na licznych kursach „Rzeczoznawstwa jubilerskiego”. W tym czasie opisał beryl i akwamaryn z Karkonoszy a w 1976r. opublikował studium pt. „Krajowe naturalne surowce jubilersko- ozdobne”. W latach następnych ukazuje się Jego autorstwa książka „Kamienie szlachetne i ozdobne Śląska” (2 wydania) oraz we współautorstwie „Zbieramy kamienie ozdobne” i „Vademecum zbieracza kamieni szlachetnych i ozdobnych”. Z prac eksperymentalnych i badawczych godne uwagi było opisanie naturalnego prasiolitu na Dolnym Śląsku, udokumentowanie złoża agatów w Górach Kaczawskich oraz opisanie złoża nefrytu w kamieniołomie serpentynitu w Nasławicach. Wiele uwagi poświęcił Profesor chryzoprazowi. Wykazał, że ów cenny kamień jest mieszaniną różnych odmian skrytokrystalicznej krzemionki: chalcedonu, kwarcu, moganitu i dużej ilości opalu. Wyniki badań opublikował w artykułach przeglądowych m.in. w czasopiśmie „Jewelry Making Gems and minerals” oraz książce pt. „Gems Minerals”. Ustalił również (praca zespołowa, z udziałem mineralogów spoza Polski), że piękna zielona barwa chryzoprazu pochodzi od manometrycznych wrostków zawierających nikiel minerałów ilastych, pimelitu i Ni- aerolitu. Podsumowaniem wieloletnich badań Profesora M. Sachanbińskiego nad mineralogią i geologią złóż chryzoprazów było wystąpienie na XXVII Międzynarodowym Kongresie Geologicznym (1984r.) w którym przedstawił pogląd na genezę złóż chryzoprazów, iż nie są to utwory wietrzeniowe chemiczno- rezydualne lecz mają genezę pneumohydrotermalną. Późniejsze badania izotopów tlenu potwierdziły tę tezę.

~

4) w zakresie petroarcheologii: wykazał niezwykłą przydatność spektroskopii Ramana w badaniach kamieni szlachetnych i ozdobnych znajdowanych w wykopaliskach archeologicznych. Dzięki wykorzystaniu tej metody, pracując wspólnie z archeologiem prof. J. Kaźmierczakiem udowodnił, iż nie są prawdziwe dotychczas głoszone poglądy jakoby większość znajdowanych kamieni szlachetnych i wyrobów z kamieniami w średniowiecznych grodach polskich pochodziła spoza kraju; wykazał, że znalezione np. na Ostrowie Tumskim kamienie pochodzą ze złóż dolnośląskich oraz, że właśnie tu, w X i XI w. znajdowała się jedna z większych szlifierni kamieni w Europie. Podobne badania dotyczące granatów i kryształu górskiego przeprowadzono w Poznaniu. Zdaniem wielu, właśnie te prace powinny być wśród gemmologów szeroko upowszechniane. Godnym odnotowania jest też znaczący udział w pracach tzw. komisji Aleksandra Gieysztora badającej klejnoty monarsze ze skarbu Środy Śląskiej. Profesor nie stroni też od popularyzacji wiedzy przyrodniczej w różnych czasopismach i tygodnikach popularno- naukowych. W latach 1995- 1998r. redagował Biuletyn Gemmologiczny wydawany przez Muzeum Mineralogiczne UWr. Jest również wnioskodawcą i organizatorem (wspólnie z A. Grodzickiem) kilku Międzynarodowych Sympozjów Gemmologicznych, ostatnie w Lwówku Śląskiem zorganizowanym pt. „Rola kamieni szlachetnych i architektonicznych w rozwoju regionu”.

5) W zakresie badań nad bursztynem: w ramach utworzonego przez siebie zespołu osób reprezentujących różne specjalności podjął badania nad bursztynem. Celem pracy było dokładne rozpoznanie ich właściwości fizykochemicznych przy wykorzystywaniu również spektroskopii anihilacji pozytonów. Uzyskano doskonałe wyniki identyfikacyjne, które zostały opublikowane i są często cytowane w kilku renomowanych czasopismach tzw. listy filadelfijskiej. Prof. Michał Sachanbiński w ciągu swojej 46-letniej pracy na UWr. Piastował wiele odpowiedzialnych stanowisk w hierarchii uczelnianej; był m.in. dyrektorem Instytutu Nauk Geologicznych UWr. oraz prorektorem tejże uczelni. Ma znaczące osiągnięcia w szkoleniu młodej kadry. Dotychczas wypromował 7 doktorów, 48 magistrów oraz był opiekunem 11 prac licencjackich. Sam również doskonalił swoje kwalifikacje na staż i stypendiach zagranicznych. Prowadził również wykłady na kilku renomowanych uniwersytetach. M. Sachanbiński jest posiadaczem wielu odznaczeń państwowych, resortowych i organizacji społecznych, w tym m.in. złotego Medalu UWr., Medalu Edukacji Narodowej oraz Krzyża Oficerskiego Orderu Odrodzenia Polski.

 Prof. dr hab. Andrzej Grodzicki